SADI & GRAFF (autor: Mariusz Najwer)

Wielu z was nie zna Sadiego i Graffa i zapewne zadaje sobie pytania skąd ci kolesie się wzięli, oraz jaki jest ich związek z kulturą hip hop. Według prawideł językowych Sadi i Graff to pionierzy polskiego hip hopu. To oni bowiem krzewili hip hop, jeszcze zanim ten wszedł do oficjalnego obiegu kultury hip hop w Polsce. To dwóch prawdopodobnie najstarszych hiphopowców, którzy w polskim hip hopie byli od zawsze.

Jak sami wspominają:

To „coś”

W 1983 roku na peryferiach Wschodniej Europy, w kraju nad Wisłą, w którym do chwili obecnej afera goni aferę, zaczęliśmy tworzyć polski hip hop reprezentując go jako subkulturę. Jako jedni z pierwszych w Polsce znaliśmy idee kultury hip hop i taką drogą podążaliśmy. Były to czasy „komuny”, gdy wszystko było zabronione czyli lajtowa wersja dzisiejszej Korei Północnej bez internetu. Tańczyliśmy wówczas breaking, popping, locking na ulicach, chociaż wówczas nie wolno było w takich miejscach tańczyć, oraz w nocnych klubach i dyskotekach gdzie już było łatwiej, stawialiśmy pierwsze kroki w sztuce DJ-ingu posiadając jedynie nieprofesjonalny sprzęt.  Nieco później z przyczajki malowaliśmy tylko nielegalne graffiti, bo jako sztuka było ono zakazane, rapowaliśmy na pamięć fragmenty utworów pierwszych amerykańskich grup rapowych, bo tworzenie polskiego rapu nie miało racji bytu w polskich realiach przez wiele lat. Zgłębialiśmy wiedzę na temat organizacji Universal Zulu Nation, której znajomość w środowisku hip hop w krajach Europy Zachodniej była wówczas i przez wiele kolejnych lat podstawą w reprezentowaniu kultury hip hop jako subkultury. Natomiast „po godzinach” , wiele lat przed Bogną Świątkowską puszczaliśmy amerykański rap z kaset audio z boomboksa na ulicy i płyt winylowych z naszych prywatnych kolekcji na gramofonie w domu, ogólnie w różnych środowiskach subkulturowych, aby utrzymać niepowtarzalny, subkulturowy klimat, który sam wskakiwał czyli to „coś”, ten True School. Były to czasy gdy personel w renomowanych polskich sklepach muzycznych nie wiedział kompletnie co to jest rap.

10 lat później

10 później czyli w 1993 roku kontynuowaliśmy tworzenie kultury hip hop w różnych kręgach subkulturowych tańcząc breaking, popping, locking na ulicach i w nocnych klubach, malowaliśmy już legalne i wciąż nielegalne graffiti tłumacząc młodszemu pokoleniu co to jest hip hop i jaka jest jego idea, co to jest Universal Zulu Nation i jaki to ma związek z kulturą hip hop. Rozpoczęliśmy również próby nawiązania kontaktu z Universal Zulu Nation z siedzibą w Nowym Jorku, która od początku lat 80. była w międzynarodowym środowisku hip hop wyznacznikiem definicji kultury hip hop i subkulturowym fenomenem.

1998

Kilka lat później czyli w drugiej połowie lat 90., a dokładnie w 1998 roku po trzyletniej wymianie wyłącznie tradycyjnej korespondencji polegającej na pisaniu listów poleconych pomiędzy Polską i USA, bo internet nadal nie istniał, jako pierwsi Polacy stanęliśmy w szeregach wspomnianej wcześniej najstarszej, największej i najbardziej szanowanej hiphopowej organizacji  na świecie na tamte czasy – Universal Zulu Nation – co wówczas w Polsce w subkulturowym środowisku hip hop było osiągnięciem najwyższego levelu.

Cały czas do przodu 1999-2003

Przez następne pięć lat, cały czas bez posiadania ogólnodostępnego internetu, bez sponsorów takich jak Red Bull, Adidas i innych tego typu, organizowaliśmy imprezy hip hop obejmujące wszystkie elementy kultury hip hop czyli DJ-ing, breaking, graffiti, rap. Uczestniczyliśmy w różnych imprezach, współpracowaliśmy z przyjaznymi polskimi czasopismami o tej tematyce, czasami z regionalną telewizją, z domami kultury, urzędami miast, stowarzyszeniami, uczestniczyliśmy w warsztatach hip hop podróżując po kraju nadal uświadamiając innych co to jest hip hop. Żyliśmy kulturą hip hop każdego dnia już 20 lat.

2003

W 2003 roku polskie media zaczęły stopniowo odwracać się od hip hopu. I to był koniec epoki 1983-2003.

SADI – Urodzony w 1968 roku. Pierwsza generacja kultury hip hop w Polsce, b-boy i street dancer, subkulturiowiec, działacz i aktywista hiphopowy, pionier Zulu Nation w Polsce, organizator i uczestnik hiphopowych imprez m.in. Zulu Style-Hip Hop Style, Breaker’s Revenge 2000, 19 Rocznica Kultury Hip Hop w Polsce. Współpracował z pierwszymi polskimi czasopismami o tematyce hip hop takimi jak „Hip Hop Magazyn”, „DosDeDos” i „ŚLIZG”, autor trzech edycji książki Polski hip hop posiada wiele twarzy opisującej niekomercyjną, prawdziwą historię kultury hip hop w Polsce, członek kolektywu Old Schoolers Crew, przedstawiciel Generacji True School Of Hip Hop Culture.

ROZWINIĘCIE 

W 1983 roku Sadi rozpoczął działalność artystyczną jako uliczny tancerz i b-boy oraz zaczął poszerzać wiedzę na temat kultury hip hop i Universal Zulu Nation.  W latach 1983-1988  w czasach „komuny” promował oryginalny wizerunk hip hopu (True School) oraz idee tej subkultury w subkulturowych środowiskach, jako „street dancer” prezentował pokazy breakdance w parkach, na ulicach, w nocnych klubach, otrzymywał propozycje występów w dyskotekach i klubach na terenie Niemiec. W 1988 roku (bez udziału mediów) zaprezentował breakdance na amatorskiej  scenie teatralnej, m.in. na Festiwalu Amatosrskich Zespołów Artystycznych w Nowym Sączu (nadal czasy komunistycznej Polski) otrzymując propozycję współpracy w zawodowym zespole artystycznym „Granica” z Warszawy.  W 1990 roku rozpoczął wieloletnią współpracę z Graffem – pionierem graffiti w Polsce oraz założycielem legendarnej, pionierskej breakowej grupy na Śląsku – Bronx Rock Robot z Jastrzębia-Zdroju. Od 1990 roku Sadi kontynuował swój udział w budowaniu i rozpowszechnianiu kultury hip hop oraz propagował oryginalny wizerunek hip hop w środowiskach młodzieżowych wyjaśniając znaczenie kultury hip hop jako całości.

W 1995 roku Sadi nawiązał kontakt ze światową organizacją promującą hip hop wówczas na wszystkich kontynentach – Universal Zulu Nation – z siedzibą w Nowym Jorku. W 1998 roku jako pierwszy Polak stanał w szeregach tej światowej hiphopowej organizacji na tamte czasy i zapoczątkował Universal Zulu Nation w Polsce, oraz wprowadził ten termin do świadomości polskiego medialnego i subkulturowego środowiska hip hop.

W latach 1999-2003 kontynuował artystyczną hiphopową działalność – Zulu Style, był organizatorem i koordynatorem hiphopowych imprez i wydarzeń na polskiej subkulturowej i komercyjnej scenie hip hop.

W lutym 1999 roku rozpoczął współpracę z miesięcznikiem „Hip Hop Magazyn” z Częstochowy. W 2000 roku uczestniczył w pierwszej polskiej edycji Mayday 2000 w Spodku, w Katowicach jako niezależne, undergroundowe media internetowe – Zulu Style.  W dobie braku ogólnodostępnego internetu był organizatorem ogólnopolskich imprez hiphopowych, m. in.: „Zulu Style – Hip Hop Style” (1999), Mistrzostw Polski Breakdance – „Breaker’s Revenge” (2000) czy „19 Rocznica Kultury Hip Hop w Polsce” (2002). Uczestniczył w takich projektach jak: „IX Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy TVP Katowice” (2001), „Festiwal Hip Hop Opole TVP1” (2003) oraz prowadził takie imprezy jak „Mogilno – No Drugs” (2001, 2002, 2003), hiphopowe warsztaty „Zulu Mówi Hip Hop – Hip Hop Day” w Kamiennej Górze (2003) i inne.

Od 2010 roku Sadi reprezentuje Old Schoolers Crew, hiphopowy kolektyw założony przez DJ-a Fingera i Kool Mike’a w 2008 roku w Toruniu. Ideami OSC są powrót do fundamentów kultury hip hop, oddawanie hołdu pionierom i rozkręcanie imprez w stylu tych, które odbywały się w latach 70. i 80. w Nowym Jorku, w dzielnicy Bronx. Organizowane przez OldSchoolers Crew wydarzenia są poświęcone rozpowszechnianiu prawdy o korzeniach kultury hip hop, edukowaniu poprzez muzykę, film, taniec, słowo – a to wszystko w pozytywnym klimacie block parties.

W 2012 roku Sadi i Graff widząc mnóstwo wirtualnych informacji-dezinformacji na temat kultury hip hop w Polsce rozpoczęli pisanie książki Polski hip hop posiada wiele twarzy, której pierwsza, limitowana edycja została wydana 29 kwietnia 2015 roku. Publikacja ta już w momencie wydania stała się klasykiem gatunku i najlepszą książką o polskim hip hopie otrzymując bardzo pozytywne opinie czytelników. Po sukcesie pierwszej edycji, ukazało się drugie limitowane wydanie Polski hip hop posiada wiele twarzy, którego wydawcą jest Dziurawe Sample. W 2019 roku Sadi na własny koszt wydał ostateczne, rozszerzone, trzecie wydanie Polski hip hop posiada wiele twarzy, którego dystrybucją zajęła się firma Poligraf.

Działalność Sadiego – na długo przed tzw. boomem na hip hop w Polsce – inspirowała osoby związane z polskim undergroundem, zwłaszcza z tańcem i prawdziwą filozofią i ideą kultury hip hop. Zdaniem wielu, Sadi to jeden z najstarszych, najbardziej sukcesywnych i zasłużonych działaczy hiphopowych w kraju w latach 80. i 90. W czasach gdy nie istniał internet.

GRAFF – ur. w 1972 roku. Pierwsza generacja kultury hip hop Polsce, b-boy i street dancer, założyciel breakowej grupy Bronx Rock Robot, jeden z pierwszych artystów graffiti w Polsce, uczestnik programu „Welcome to Ameryka”, pionier Zulu Nation w Polsce, uczestnik wielu hiphopowych imprez, autor trzech edycji książki Polski hip hop posiada wiele twarzy, przedstawiciel generacji True School Of Hip Hop Culture.

ROZWINIĘCIE

W kulturze hip hopu od 1984 roku. Założyciel legendarnej breakdance’owej grupy Bronx Rock Robot utworzonej w 1986 roku w Jastrzębiu-Zdroju, która jako pierwsza wytyczała szlaki breakdance na terenie Śląska mając w swoich szeregach dziwczynę – b-girl Esterę”BOA” Graff. Twórca jednego z pierwszych wielkopowierzchniowych graffiti w Polsce – spektakularny „wrzut” o powierzchni 32 metrów kwadratowych, który powstał w 1989 roku i wywołał szok u ówczesnych władz miasta.

Na początku lat 90. wraz z ekipą Bronx Rock Robot, Graff występował w wielu programach telewizyjnych, m. in. w „Welcome To America” (1993) i „Sylwestrowej Nocy z TVP1” (1994). W 1995 roku, gdy rodziło się już trzecie pokolenie polskiej sceny breakdance, Graff został finalistą międzynarodowego turnieju breakdance w Czechach, zajmując pierwsze miejsce w kategorii „breakdance” oraz trzecie miejsce w kategorii „electric boogie”.

W połowie lat 90., gdy polskie graffiti powszechnie nadal uznawano za wandalizm, część prac autorstwa Graffa zostało zakwalifikowanych jako dzieła muzealne. Jedna z nich to praca graffiti „Patrzaj w serce” z 1997 roku, która jest własnością Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie.

W 1998 roku Graff był współzałożycielem Universal Zulu Nation Poland – Zulu Style. Był autorem scenografii graffiti IX Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy dla TVP Katowice (2001). W latach 1999-2005, jako b-boy i artysta graffiti, aktywnie uczestniczył w kluczowych imprezach dla polskiego hip-hopu. Cząstkę dokonań Graffa jako artysty graffiti przedstawiono w najbardziej obszernym spisie historycznym na temat polskiego graffiti Graffiti Goes East 1990-2013 (wyd. Concrete/Whole City 2013).

W latach 2015-2019 współautor książki Polski hip hop posiada wiele twarzy (wydanie pierwsze, drugie i trzecie).

Działalność Graffa miała znaczący wpływ na rozwój polskiego hip hopu, a w szczególności hip hopu na terenie Śląska.

Mariusz Najwer