SADI I GRAFF – JEDNI Z PIERWSZYCH

SADI & GRAFF by Mariusz Najwer

Sadi i Graff reprezentowali polski hip-hop zanim wszedł on do oficjalnego obiegu w Polsce zaczynając tworzyć tę subkulturę gdy personel w renomowanych sklepach muzycznych nie wiedział co to jest rap. Jako jedni z pierwszych w Polsce kontynuowali rozwój hip-hopu przez 20 lat, w czasach bez Internetu, bez dostępu do mediów, bez telefonów komórkowych.

Jak sami wspominają:

W 1983 roku na peryferiach Wschodniej Europy, w kraju nad Wisłą, w którym do chwili obecnej afera goni aferę, zaczęliśmy tworzyć polski hip-hop reprezentując go jako subkulturę. Jako jedni z pierwszych w Polsce znaliśmy idee kultury hip-hop i taką drogą podążaliśmy. Były to czasy „komuny”, gdy prawie wszystko było zabronione. Tańczyliśmy wówczas breaking, popping, locking na ulicach, chociaż wówczas nie wolno było w takich miejscach tańczyć, oraz w nocnych klubach i dyskotekach gdzie już było łatwiej, stawialiśmy pierwsze kroki w sztuce DJ-ingu posiadając jedynie nieprofesjonalny sprzęt.  Nieco później malowaliśmy tylko nielegalne graffiti, bo jako sztuka było ono zakazane, rapowaliśmy na pamięć fragmenty utworów pierwszych amerykańskich grup rapowych, bo tworzenie polskiego rapu nie miało racji bytu w polskich realiach przez wiele lat. Zgłębialiśmy wiedzę na temat organizacji Universal Zulu Nation, której znajomość w środowisku hip-hop w krajach Europy Zachodniej była wówczas i przez wiele kolejnych lat podstawą w reprezentowaniu kultury hip-hop jako subkultury. Natomiast „po godzinach” , wiele lat przed audycją Kolorszok graliśmy amerykański rap z kaset audio z boomboksa na ulicy i płyt winylowych z naszych prywatnych kolekcji na gramofonie, ogólnie w różnych środowiskach, aby utrzymać niepowtarzalny, subkulturowy klimat, który sam wskakiwał czyli to „coś”. Były to czasy gdy personel w renomowanych polskich sklepach muzycznych nie wiedział kompletnie co to jest hip-hop i rap. 10 lat później czyli w 1993 roku kontynuowaliśmy tworzenie kultury hip-hop w różnych kręgach subkulturowych nadal tańcząc breaking, popping, locking na ulicach i w nocnych klubach, malowaliśmy graffiti, które stawało się legalne, ale przez różne urzędy i instytucje nadal było definiowane jako wandalizm i coś wciąż nie do zaakceptowania. Tłumaczyliśmy młodszemu pokoleniu co to jest hip-hop i jaka jest jego idea, co to jest Universal Zulu Nation i jaki to ma związek z kulturą hip-hop. W 1995 roku rozpoczęliśmy próby nawiązania kontaktu z Universal Zulu Nation z siedzibą w Nowym Jorku, która od początku lat 80. była w międzynarodowym środowisku hip-hop wyznacznikiem definicji kultury hip-hop i subkulturowym fenomenem. Kilka lat później, a dokładnie w 1998 roku po trzyletniej wymianie wyłącznie tradycyjnej korespondencji polegającej na pisaniu listów poleconych pomiędzy Polską i USA, bo internet nadal nie istniał, jako pierwsi Polacy stanęliśmy w szeregach wspomnianej wcześniej najstarszej, największej i najbardziej szanowanej hip-hopowej organizacji  na świecie na tamte czasy – Universal Zulu Nation – co wówczas w Polsce w subkulturowym środowisku hip-hop było osiągnięciem najwyższego levelu. Przez następne 5 lat, cały czas bez posiadania ogólnodostępnego internetu, bez sponsorów takich jak Red Bull, Adidas i innych tego typu, organizowaliśmy imprezy hip-hop obejmujące wszystkie elementy kultury hip-hop czyli DJ-ing, breaking, graffiti, rap. Uczestniczyliśmy w różnych imprezach, współpracowaliśmy z przyjaznymi polskimi czasopismami o tej tematyce, czasami z regionalną telewizją, z domami kultury, urzędami miast, stowarzyszeniami, uczestniczyliśmy w warsztatach hip-hop podróżując po kraju nadal uświadamiając innych co to jest hip-hop. W 2003 roku polskie media zaczęły stopniowo odwracać się od hip-hopu. I to był koniec pewnej epoki.

Urodzony w 1968 roku. Pionier kultury hip-hop w Polsce, reprezentant pierwszej, drugiej, trzeciej i czwartej generacji na polskiej scenie hip-hop, b-boy, street dancer, subkulturowiec, działacz hip-hopowy, pionier i założyciel Universal Zulu Nation w Polsce. Współpracował z pierwszymi polskimi czasopismami o tematyce hip-hop takimi jak „Hip-Hop Magazyn”, „DosDeDos” i „ŚLIZG”. Organizator hip-hopowych imprez m.in. Zulu Style – Hip Hop Style, Breaker’s Revenge 2000, 19 Rocznica Kultury Hip-Hop w Polsce. Członek kolektywu Old Schoolers Crew, autor książki Polski hip-hop posiada wiele twarzy. Działalność Sadiego – na długo przed tzw. boomem na hip-hop w Polsce i pojawieniem się Internetu – inspirowała osoby związane z polskim undergroundem, prawdziwą filozofią i ideą kultury hip-hop. Zdaniem wielu, Sadi to jeden z najstarszych, najbardziej sukcesywnych i zasłużonych działaczy hip-hopowych w kraju w latach 80. i 90., w czasach gdy nie istniał Internet.
ROZWINIĘCIE 

W 1983 roku Sadi rozpoczął działalność artystyczną jako uliczny tancerz i b-boy oraz zaczął poszerzać wiedzę na temat kultury hip-hop i Universal Zulu Nation.  W latach 1983-1988  w czasach „komuny” promował oryginalny wizerunk hip-hopu (True School) oraz idee tej subkultury w środowiskach młodzieżowych. Zanim termin breakdance w Polsce stał się rozpoznawalny i zaczął być kojarzony z kulturą hip-hop, Sadi jako „street dancer” prezentował pokazy breakdance w parkach, na ulicach, w nocnych klubach, otrzymywał propozycje występów w dyskotekach i klubach na terenie Niemiec. W 1988 roku (bez udziału mediów) zaprezentował breakdance na amatorskiej  scenie teatralnej na Festiwalu Amatorskich Zespołów Artystycznych w Nowym Sączu (nadal czasy komunistycznej Polski) otrzymując propozycję współpracy w zawodowym zespole artystycznym „Granica” z Warszawy, co na tamte czasy było wielkim wyróżnieniem.  W 1990 roku rozpoczął wieloletnią współpracę z Graffem – pionierem graffiti w Polsce oraz założycielem legendarnej, pionierskej breakowej grupy na Śląsku – Bronx Rock Robot z Jastrzębia-Zdroju. W latach 90. oprócz swojego udziału w budowaniu i rozpowszechnianiu kultury hip-hop jako subkultury ulicznej, Sadi kontynuował propagowanie oryginalnego wizerunku hip hopu wyjaśniając trzeciej i czwartej generacji polskiego hip hopu znaczenie kultury hip-hop jako całości. W 1995 roku Sadi nawiązał kontakt ze światową organizacją promującą hip hop wówczas na wszystkich kontynentach – Universal Zulu Nation – z siedzibą w Nowym Jorku. W 1998 roku jako pierwszy Polak stanął w szeregach tej światowej hip-hopowej organizacji na tamte czasy i zapoczątkował Universal Zulu Nation w Polsce, oraz wprowadził ten termin do świadomości polskiego medialnego i subkulturowego środowiska hip-hop. W latach 1999-2003 kontynuował artystyczną hip-hopową działalność pod szyldem Zulu Style, będąc organizatorem i koordynatorem hip-hopowych imprez i wydarzeń na polskiej scenie hip-hop. W lutym 1999 roku rozpoczął współpracę z miesięcznikiem „Hip Hop Magazyn” z Częstochowy. W 2000 roku uczestniczył w pierwszej polskiej edycji Mayday 2000 w Spodku, w Katowicach jako niezależne, undergroundowe media internetowe – Zulu Style.  W dobie braku ogólnodostępnego internetu był organizatorem ogólnopolskich imprez hip-hop, m. in.: „Zulu Style – Hip Hop Style” (1999), Mistrzostw Polski Breakdance – „Breaker’s Revenge” (2000) czy „19 Rocznica Kultury Hip-Hop w Polsce” (2002). Uczestniczył w takich projektach jak: „IX Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy TVP Katowice” (2001), „Festiwal Hip-Hop Opole TVP1” (2003) oraz prowadził takie imprezy jak „Mogilno – No Drugs” (2001, 2002, 2003), hip-hopowe warsztaty „Zulu Mówi Hip-Hop – Hip-Hop Day” w Kamiennej Górze (2003) i inne. Od 2010 roku Sadi reprezentuje Old Schoolers Crew, hip-hopowy kolektyw założony przez DJ-a Fingera i Kool Mike’a w 2008 roku w Toruniu. Ideami OSC są powrót do fundamentów kultury hip-hop, oddawanie hołdu pionierom i rozkręcanie imprez w stylu tych, które odbywały się w latach 70. i 80. w Nowym Jorku, w dzielnicy Bronx. Organizowane przez OldSchoolers Crew wydarzenia są poświęcone rozpowszechnianiu prawdy o korzeniach kultury hip-hop, edukowaniu poprzez muzykę, film, taniec, słowo – a to wszystko w pozytywnym klimacie block parties. W 2012 roku Sadi i Graff widząc mnóstwo wirtualnych informacji-dezinformacji na temat kultury hip-hop w Polsce rozpoczęli pisanie książki Polski hip hop posiada wiele twarzy, której pierwsza, limitowana edycja została wydana 29 kwietnia 2015 roku. Po sukcesie pierwszej edycji, ukazało się drugie limitowane wydanie Polski hip hop posiada wiele twarzy, którego wydawcą był Dziurawe Sample. W 2019 roku Sadi na własny koszt wydał ostateczne, rozszerzone, trzecie wydanie Polski hip hop posiada wiele twarzy, za dystrybucję którego jest odpowiedzialne wydawnictwo Poligraf.

Urodzony w 1972 roku. Pionier kultury hip-hop w Polsce, reprezentant pierwszej, drugiej, trzeciej i czwartej generacji na polskiej scenie hip-hop, b-boy, street dancer, subkulturowiec, działacz i aktywista hip-hopowy, założyciel breakowej grupy Bronx Rock Robot, pionier graffiti w Polsce, pionier i założyciel Universal Zulu Nation w Polsce. Współpracował z pierwszymi polskimi czasopismami o tematyce hip-hop takimi jak „Hip-Hop Magazyn” oraz miał wkład w najbardziej obszerny historyczny spis na temat polskiego graffiti Graffiti Goes East 1990-2013 (wyd. Concrete/Whole City 2013), współorganizator i uczestnik wielu hip-hopowych imprez m.in. Zulu Style – Hip Hop Style (1999), 19 Rocznica Kultury Hip-Hop w Polsce (2002), oraz cykl imprez Hip-Hop Jam, autor książki Polski hip-hop posiada wiele twarzy. Działalność Graffa miała znaczący wpływ na rozwój polskiego hip-hopu, szczególnie na terenie Śląska.
ROZWINIĘCIE

W kulturze hip-hop od 1984 roku. Założyciel legendarnej breakdance’owej grupy Bronx Rock Robot utworzonej w 1986 roku w Jastrzębiu-Zdroju, która jako jedna z pierwszych grup wytyczała szlaki breakdance na terenie Śląska mając w swoich szeregach dziewczynę – b-girl Esterę”BOA” Graff. Graff jest twórcą jednego z pierwszych undergroundowych wielkopowierzchniowych graffiti w Polsce – spektakularny „wrzut” o powierzchni 32 metrów kwadratowych, który powstawał w latach 1986-1989 roku, ze względu na fakt, że graffiti w Polsce w latach 80. było zakazane. Na początku lat 90. wraz ze swoją grupą Bronx Rock Robot, Graff występował w wielu programach telewizyjnych, m. in. w „Welcome To America” (1993) i „Sylwestrowej Nocy z TVP1” (1994). W 1995 roku, gdy rodziło się już trzecie pokolenie polskiej sceny breakdance, Graff został finalistą międzynarodowego turnieju breakdance w Czechach, zajmując pierwsze miejsce w kategorii „breakdance” oraz trzecie miejsce w kategorii „electric boogie”. W połowie lat 90., gdy polskie graffiti powszechnie nadal uznawano za wandalizm, część prac autorstwa Graffa zostało zakwalifikowanych jako dzieła muzealne. Jedna z nich to praca graffiti „Patrzaj w serce” z 1997 roku, która jest własnością Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. W 1998 roku Graff był współzałożycielem Universal Zulu Nation Poland – Zulu Style. Był autorem scenografii graffiti IX Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy dla TVP Katowice (2001). W latach 1999-2005, jako b-boy i artysta graffiti, aktywnie uczestniczył w kluczowych imprezach dla polskiego hip-hopu. Cząstkę dokonań Graffa jako artysty graffiti przedstawiono w najbardziej obszernym spisie historycznym na temat polskiego graffiti Graffiti Goes East 1990-2013 (wyd. Concrete/Whole City 2013). Graff jest współautorem książki Polski hip hop posiada wiele twarzy (wydanie pierwsze, drugie i trzecie), które ukazały się na rynku w latach 2015/2018/2019.

Mariusz Najwer